Vestlandet vart ikkje bygd av folk som venta på betre vêr

Det må ha vore lettare stader å byggje eit samfunn.

Stader med flatt terreng, korte avstandar og eit klima som samarbeider litt meir med planane dine. Stader der ein veg kan gå omtrent rett fram utan å møte eit fjell, ein fjord eller begge delar i løpet av dei neste kilometerane.

Likevel bur vi her.

Langs kysten, ute på øyane, inne i fjordane og oppover dalsidene har menneske gjennom generasjonar bygd hus, gardar, vegar, verkstader, fabrikkar og heile lokalsamfunn på stader som geografien ikkje akkurat hadde klargjort for utbygging.

Det seier kanskje noko om oss.

Eller kanskje det berre seier at når ein først har bestemt seg for å bu ein stad, finn ein ut av resten etter kvart.

Naturen sette premissane

På Vestlandet har landskapet alltid hatt mykje å seie.

Fjellet bestemte kvar vegen kunne gå. Fjorden avgjorde kven du kunne besøkje utan båt. Vinden bestemte om du kom deg på sjøen, og snøen kunne avgjere om du kom deg over fjellet.

Menneska kunne ikkje flytte fjella.

Så vi lærte oss å leve mellom dei.

Gardane vart lagde der det fanst jord. Nausta kom der båten kunne trekkjast opp. Bygdene voks fram rundt hamner, elvar og ferdselsvegar, og sjøen vart lenge den viktigaste vegen mellom mange av dei.

Geografien skapte avstand.

Han skapte også løysingar.

Så begynte vi å bore

På eit tidspunkt vart vi tydelegvis lei av å køyre rundt fjella.

Dermed begynte vi å køyre gjennom dei.

Tunnelar er blitt så vanlege på Vestlandet at vi knapt registrerer dei lenger. Vi køyrer inn i eit hol i fjellet, høyrer radioen forsvinne eit lite augeblikk og kjem ut i ein annan dal eller ved ein annan fjord.

Det same gjeld bruene.

Der menneske tidlegare måtte vente på båt eller ferje, strekkjer vegar seg no over sund og fjordarmar. Nokre av konstruksjonane er så store at dei burde fått oss til å stoppe bilen og sjå på dei.

Vi køyrer stort sett berre over.

Vi skal jo ein stad.

Vêret fekk ikkje siste ord

Det har regna på Vestlandet lenge før den første vestlendingen begynte å irritere seg over det.

Det kjem sannsynlegvis til å halde fram.

Likevel måtte graset slåast, fisken fangast, huset byggjast og varene fram. Arbeidet kunne ikkje alltid vente på den perfekte dagen, fordi den perfekte dagen kunne ha andre planar.

Det betyr ikkje at menneska som levde før oss var immune mot vêr. Tvert imot hadde dei langt større grunn til å respektere det enn vi har i dag.

Dårleg vêr kunne vere farleg.

Forskjellen låg kanskje i at ein lærte seg når ein skulle vente, og når ein berre måtte kle på seg.

Den vurderinga er framleis ganske nyttig.

Avstandane gjorde lokalsamfunnet viktig

Når det tok tid å kome seg frå ein stad til ein annan, måtte mykje finnast lokalt.

Butikken, skulen, verkstaden, naboen med traktor og personen som visste korleis ein reparerte noko som eigentleg ikkje skulle kunne reparerast, fekk ein verdi som var større enn sjølve tenesta dei leverte.

Folk var avhengige av kvarandre.

Det betyr ikkje at alle var bestevenner. Små bygder har aldri vore fritatt frå krangling, gamle konfliktar eller menneske som helst går over på andre sida av vegen når dei møter kvarandre.

Men når noko verkeleg skjedde, måtte folk stille opp.

Det er vanskeleg å byggje små samfunn på nokon annan måte.

Det vakre og det upraktiske er ofte det same

Det er noko nesten komisk med kor tett desse to tinga heng saman på Vestlandet.

Vi viser fram fjordane til resten av verda fordi dei er spektakulære.

Så bruker vi sjølve mykje tid og pengar på å finne ut korleis vi skal kome oss over, under eller rundt dei.

Vi beundrar fjella, men vil gjerne ha tunnel gjennom dei. Vi elskar øyane, men ønskjer bru til fastlandet. Vi skryt av naturen samtidig som vi står i kø og irriterer oss over akkurat den same geografien.

Det er ikkje nødvendigvis eit paradoks.

Det er berre kvardagen.

Landskapet er både grunnen til at vi bur her og noko av det som gjer det krevjande å bu her.

Vi har gjort det litt enklare

Vestlandet i dag er sjølvsagt noko heilt anna enn landsdelen oldeforeldra våre levde i.

Vegane er betre. Tunnelane er fleire. Vêrmeldingane fortel oss ganske presist kva som kjem, og dersom straumen går, blir vi overraska dersom han ikkje er tilbake relativt raskt.

Det er bra.

Målet med utvikling bør trass alt ikkje vere å bevare alle problema berre fordi tidlegare generasjonar klarte å leve med dei.

Likevel har vi arva noko frå måten samfunna vart bygde på.

Ei forventning om at problem skal løysast.

At avstand kan kryssast.

At fjell kan borast gjennom.

At noko som verkar upraktisk, ikkje nødvendigvis er umogleg.

Vi ventar framleis ikkje

I dag er utfordringane andre.

Vi skal skape nye arbeidsplassar, utvikle nye næringar, ta vare på små lokalsamfunn og finne ut korleis denne delen av landet skal sjå ut i framtida.

Det kjem neppe til å gå heilt etter planen.

Det har det strengt tatt aldri gjort.

Vêret kjem til å skifte. Nokre vegar blir stengde. Prosjekt blir dyrare enn tenkt, og av og til oppdagar vi at fjellet var hardare enn konsulenten hadde rekna med.

Så får vi finne ei løysing.

Vestlandet vart trass alt ikkje bygd av folk som venta på betre vêr.

Dei begynte med det dei hadde.

Det er framleis ein ganske god måte å få ting gjort på.