Kvifor står det vardar over heile Vestlandet?

Du finn dei på fjelltoppar, langs gamle ferdselsvegar og ute i landskap der det kan verke litt merkeleg at nokon har teke seg bryet med å stable stein oppå stein.

Nokre er store og solide, bygde for å stå imot vêr som har god tid til å prøve seg. Andre består av fem–seks steinar som ein turgåar har lagt oppå kvarandre på veg forbi. Enkelte har stått så lenge at ingen lenger veit sikkert kven som bygde dei.

Likevel forstår vi stort sett kva dei seier.

Her har nokon vore før deg.

Denne vegen går vidare.

Eit enkelt system som fungerer

Ideen bak ei varde er nesten latterleg enkel.

Du tek noko som allereie finst i landskapet, legg det oppå noko anna som finst i landskapet, og plutseleg har du laga eit merke som kan sjåast på avstand.

Ingen straum. Ingen skjerm. Ingen oppdatering nødvendig.

Berre stein.

I eit landskap der tåke, snø og skiftande vêr kan gjere ein tydeleg sti overraskande utydeleg, har vardane hatt ei viktig oppgåve. Dei har vist ferdselsvegar gjennom fjellet og hjelpt menneske med å halde retninga når landskapet rundt dei såg annleis ut enn då dei starta turen.

På gode dagar kan ei varde verke unødvendig.

Det er gjerne på dei dårlege dagane du forstår kvifor ho står der.

Vardane hadde fleire oppgåver

I norsk historie har vardar vore brukte til langt meir enn å vise turgåarar rett veg.

Dei har markert grenser og eigedom, vist viktige punkt i terrenget og vore del av gamle varslingssystem. På høge punkt kunne eld tennast for å varsle om fare, og signalet kunne sendast vidare frå stad til stad.

Andre vardar vart bygde langs ferdselsvegar over fjellet, der menneske måtte finne fram lenge før raude T-ar, kart på mobilen og satellittposisjonering gjorde oppgåva enklare.

Felles for dei fleste var noko grunnleggjande praktisk.

Nokon bygde noko som skulle hjelpe den neste.

Stein på stein

Det er også noko tilfredsstillande med sjølve konstruksjonen.

Ei varde består av steinar som kvar for seg ikkje er særleg imponerande. Dei ligg overalt. Store, små, skeive, flate og runde.

Så begynner nokon å byggje.

Den første steinen må liggje stødig. Den neste må finne plassen sin. Nokre steinar passar ikkje der du først hadde tenkt, medan ein liten stein kan vise seg å vere akkurat det som skal til for å støtte ein mykje større.

Etter kvart står det noko der som ikkje stod der før.

Det er framleis berre stein.

Likevel har steinane fått ei retning og ei meining fordi dei står saman.

Vi byggjer vidare på vardane til andre

Mange kjenner sikkert att impulsen.

Du kjem til ei varde på fjellet, bøyer deg ned, finn ein stein og legg han på toppen.

Det er ikkje sikkert varda trong han.

Du gjer det likevel.

Kanskje handlar det om at vi likar å etterlate eit lite spor. Ikkje namnet vårt eller eit stort monument, berre ein stein som seier at vi også var her.

Samtidig byggjer vi vidare på noko andre begynte.

Den som la den første steinen, kjenner vi sannsynlegvis ikkje. Vi veit heller ikkje kven som legg på den neste etter oss.

Slik kan ei varde vekse gjennom år.

Eitt menneske gjer litt.

Så kjem eit anna.

Dei passar ganske godt her vest

Det er vanskeleg å tenkje seg eit meir naturleg symbol i eit vestlandsk landskap.

Vi har rikeleg med stein å ta av.

Vardane står på fjell som har blitt forma av is, vind og vatn gjennom ufatteleg lang tid. Rundt dei skiftar vêret, skyene driv gjennom landskapet og generasjonar av menneske kjem og går.

Steinen blir liggjande.

Det er noko nøkternt ved det. Ei varde treng ikkje vere perfekt, symmetrisk eller spesielt vakker. Ho skal først og fremst stå.

Det er eigentleg nok.

Derfor vart varda vår

Då vi skulle finne eit symbol for vestlending, kunne vi ha valt mykje.

Fjorden, fjellet, ei ferje eller noko anna som umiddelbart fortel kvar i landet vi høyrer heime.

Vi valde varda.

Ikkje berre fordi ho står over heile landsdelen, men fordi måten ho blir bygd på seier noko om det vi ønskjer at vestlending skal vere.

Ingen byggjer ei varde med éin stein.

Det trengst fleire, og dei treng ikkje vere like. Nokre ber mykje av vekta. Andre er mindre, men kan vere akkurat den støtta som gjer at resten står stødig.

Slik er det med stader også.

Og med menneske.

Vi byggjer vidare på det andre har laga før oss, legg til vårt eige og håpar at det står litt stødigare når vi går vidare.

Kanskje kjem nokon etter oss og legg på ein stein til.

Det er heile tanken.

Stein på stein.