Kvifor er vi så glade i heimstaden vår?

Det er merkeleg kor lang tid det kan ta før ein sluttar å kalle ein stad for heim.

For somme skjer det kanskje aldri.

Du kan ha budd tjue år ein annan stad, fått familie, kjøpt hus og etablert eit heilt liv der. Likevel kan du seie at du skal «heim» i helga, og alle rundt deg veit at du ikkje meiner huset du bur i.

Du meiner den andre staden.

Staden du kjem frå.

Det kan vere ei bygd inst i ein fjord, eit hus på ei øy, ein liten by langs kysten eller ein bestemt del av Bergen. Storleiken spelar eigentleg ikkje så stor rolle. Når ein stad først har fått feste i oss, kan det vere overraskande vanskeleg å få han ut igjen.

Heldigvis er det sjeldan nødvendig.

Vi lærer verda på ein bestemt stad

Dei første stadene vi kjenner skikkeleg, blir ein slags målestokk for resten av livet.

Vi lærer kor vegen svingar, kvar sola forsvinn om ettermiddagen og kva fjell vi ser frå huset. Vi veit kor det er glatt om vinteren, kvar vinden tek mest og kva snarveg som faktisk er raskast, sjølv om kartet meiner noko anna.

Etter kvart tenkjer vi ikkje over denne kunnskapen.

Han berre sit der.

Det er derfor det kan kjennast så merkeleg å kome tilbake etter mange år. Du kan ha gløymt namn og ansikt, butikkar kan vere borte og nye hus kan ha dukka opp på jorde du hugsar som tomme, men kroppen kjenner framleis vegen.

Du treng ikkje GPS.

Du veit kvar du skal.

Landskapet blir ein del av orienteringa vår

På Vestlandet er landskapet vanskeleg å ignorere.

Fjella, fjorden og havet er ikkje noko vi oppsøkjer berre når vi skal på tur. Dei ligg rundt oss kvar dag og blir ein del av måten vi orienterer oss på.

Vi veit kva som ligg på andre sida av fjellet. Vi veit kor fjorden går. Vi kjenner silhuetten av toppane rundt oss og merkar det dersom noko i landskapet plutseleg ser annleis ut.

Den som flyttar frå ein liten vestlandsstad til ein større by, kan oppdage at det ikkje nødvendigvis er stillheita ein saknar mest.

Det kan vere horisonten.

Eller fjellet.

Noko å feste blikket på og vite kvar ein er.

Det er først når det ikkje er der lenger at ein oppdagar kor mykje ein har brukt det.

Så er det alle dei små tinga

Heimstad handlar sjeldan berre om dei store naturopplevingane.

Ofte er det mykje mindre ting vi saknar.

Ein bestemt butikk. Lukta frå sjøen når vinden kjem frå rett retning. Lyden av ein båt tidleg om morgonen. Kyrkjeklokkene. Fotballbanen. Bensinstasjonen der alle stoppar. Vegen ned til kaien. Huset til besteforeldra som framleis blir omtalt med namnet deira lenge etter at andre har flytta inn.

Dette er ikkje nødvendigvis ting ein ville vist fram til ein turist.

Dei er heller ikkje spektakulære.

Dei betyr berre noko fordi dei høyrer til i historia vår.

Det er kanskje derfor eit heilt vanleg vegkryss kan vekkje meir i oss enn ein utsikt andre har reist halve verda for å sjå.

På små stader kjenner folk historia di

Dette kan vere både fint og litt slitsamt.

Kjem du frå ein mindre stad, er det ikkje sikkert det held å presentere deg med namn. Folk vil gjerne vite kven foreldra dine er, kvar du vaks opp og kva grein av familien du høyrer til.

Gjerne før dei bestemmer seg for at dei eigentleg visste det heile tida.

Du er ikkje berre deg sjølv. Du er sonen til nokon, barnebarnet til nokon andre, broren til ho som gjekk i klassen med dottera deira eller han som budde i det huset før dei bygde på.

Anonymiteten har dårlege arbeidsvilkår.

Det kan vere ein av grunnane til at mange unge lengtar vekk. På eit tidspunkt i livet kan det vere godt å kome ein stad der ingen veit kven du er, og der du får finne ut av det sjølv.

Så går det gjerne nokre år.

Plutseleg kan det vere overraskande fint å kome ein stad der nokon veit akkurat kven du er.

Mange må reise vekk for å oppdage kva dei kjem frå

Det ligg kanskje noko grunnleggjande menneskeleg i dette.

Når vi er unge, ser vi ofte heimstaden først og fremst gjennom det han manglar. Det er for lite som skjer, for få menneske, for dårleg kollektivtilbod, for langt til byen og altfor mange som veit altfor mykje om alle.

Verda ligg ein annan stad.

Så reiser vi.

Vi studerer, arbeider og møter menneske som kjem frå heilt andre stader. Vi oppdagar nye byar og nye måtar å leve på, og ein dag høyrer vi oss sjølve fortelje nokon om staden vi kjem frå.

Då skjer det noko interessant.

Plutseleg høyrest han ganske fin ut.

Fjorden var eigentleg fantastisk. Det var ganske trygt å vekse opp der. Folk stilte opp for kvarandre. Vi hadde naturen rett utanfor døra. Den gamle butikken var faktisk ein ganske spesiell plass.

Det vi ein gong tok for gitt, har fått verdi fordi vi har fått noko å samanlikne med.

Avstand kan gjere mykje med utsikta.

Heimstaden treng ikkje vere perfekt

Lokalpatriotisme kan av og til høyrest ut som om vi meiner at staden vår er betre enn alle andre.

Det er sjeldan slik det fungerer.

Vi veit utmerkt godt kva som er gale med heimstaden vår. Faktisk kan vi ha ei imponerande detaljert oversikt over det.

Vi veit kva kommunen burde ha gjort for ti år sidan, kva veg som aldri blir utbetra, kva bygg som burde vore rive og kven som tok ei heilt uforståeleg avgjerd om plasseringa av noko ein gong på nittitalet.

Vi kan kritisere staden ganske hardt sjølve.

Det blir straks meir komplisert dersom ein utanfrå gjer det.

Slik er det gjerne med ting vi er glade i. Kjærleik krev ikkje at vi overser feila. Han krev berre at feila ikkje får vere heile historia.

Nokon flyttar heim igjen

Etter nokre år borte begynner somme å sjå heimstaden med nye auge.

Det som ein gong var for stille, kan plutseleg verke fredeleg. Det som var langt frå alt, kan kjennast nært det som betyr noko. Eit hus som ville vore umogleg å kjøpe i byen, står kanskje med utsikt over fjorden og plass til både ungar, hund og eit prosjekt i garasjen som ingen heilt har spurt etter.

Besteforeldre bur kanskje i nærleiken. Gamle venner er framleis der. Naturen er den same, sjølv om mykje anna har endra seg.

Så flyttar nokon heim.

Andre gjer det aldri.

Begge delar er heilt greitt.

For du treng ikkje bu på heimstaden din for at han framleis skal vere ein del av deg.

Heim er meir enn ein adresse

Kanskje er det derfor ordet «heim» er så sterkt.

Ei adresse kan endrast. Det kan også kommunenamnet, postnummeret og huset du bur i.

Heim er noko anna.

Det er summen av tusen små erfaringar som har festa seg over tid. Menneska du kjenner, landskapet du kan utanåt, historiene du har høyrt så mange gonger at du nesten trur du var til stades sjølv.

Det er stadene der minna våre har fått geografi.

Kanskje er det derfor vi kan kjenne noko når vi kjem over ein fjelltopp, ut av ein tunnel eller rundt ein sving og plutseleg ser det gamle landskapet igjen.

Vi har kanskje vore borte lenge.

Mykje kan ha endra seg.

Det kan vi også.

Likevel er det noko der som kjenner oss att.

Det er heim.