Kven er den typiske vestlendingen?

Vi ser han ganske tydeleg for oss.

Han står ein stad ved ein fjord, gjerne med hendene i lommene og ei jakke som har sett meir vêr enn dei fleste menneske. Han seier ikkje så mykje, men når han først gjer det, er det sannsynlegvis noko fornuftig. Han arbeider hardt, klagar lite og har eit avslappa forhold til regn.

Problemet er berre at han ikkje finst.

Eller rettare sagt: Han finst sikkert. Det bur trass alt ganske mange menneske på Vestlandet.

Han er berre ikkje den typiske vestlendingen.

For den personen blir det stadig vanskelegare å finne.

Det kjem litt an på kvar du leitar

Startar vi i Bergen, får stereotypien problem ganske raskt.

Den stillferdige vestlendingen har nemleg ein fetter i byen som ikkje ser nokon særleg grunn til å halde begeistringa for heimstaden for seg sjølv.

Reiser vi sørover, møter vi jærbuen i eit landskap som ser heilt annleis ut enn fjordane lenger nord. I Stavanger finn vi ein internasjonal energi- og næringslivsby. På Haugalandet møter havet eit landskap og ein kultur med sitt eige særpreg.

Innover i Hardanger og Sogn finn vi fjordbygdene, landbruket og reiselivet. Lenger nord ligg Sunnfjord, Nordfjord og Sunnmøre, med sine eigne dialektar, tradisjonar og sterke meiningar om korleis ting bør gjerast.

Forsøket på å finne éin typisk vestlending begynner dermed å likne eit ganske dårleg forskingsprosjekt.

Utvalet spriker.

Vi likar å tenkje at vi er arbeidsame

Dette er kanskje ein av stereotypiane vi er mest komfortable med.

Vestlendingen arbeider.

Han fiskar, byggjer båtar, driv gard, startar bedrifter, produserer kraft, fraktar varer og finn gjerne ein måte å tene pengar på noko andre først meinte var upraktisk plassert.

Det ligg mykje historie bak dette sjølvbiletet. Naturressursane, sjøfarten, fiskeria, industrien og landbruket har skapt samfunn der arbeid ikkje berre har vore ein verdi, men ein føresetnad.

Samtidig bør vi kanskje vere litt varsame med å gjere dette til ein medfødd eigenskap.

Det finst late vestlendingar også.

Vi har møtt nokre.

Dei berre snakkar mindre om det.

Vi er visst ganske sta

Dette er ein annan eigenskap vi gjerne tek som eit kompliment, så lenge han blir formulert riktig.

«Sta» kan høyrest negativt ut.

«Uthaldande» er mykje betre.

Det finst utvilsamt ei historie av menneske som har halde fram sjølv om føresetnadene ikkje var ideelle. Gardar vart bygde på stader der moderne menneske knapt ville ha parkert bilen. Verksemder voks fram på øyar og inne i fjordar langt frå dei store marknadene. Båtar gjekk ut fordi fisken ikkje hadde tenkt å kome inn til kaien av seg sjølv.

Det krev noko å halde fram når vegen er lang og vêret dårleg.

Om det er staheit eller uthald, kjem kanskje an på om prosjektet lukkast.

Så har vi den vestlandske beskjedenheita

Her må vi igjen gjere eit lite geografisk unntak for Bergen.

Mange andre stader på Vestlandet finst det likevel ein tradisjon for å tone ned eigne prestasjonar. Ei bedrift kan ha hatt sitt beste år nokon gong og framleis melde at «det går no greitt».

Eit nyoppussa hus kan vere «begynt å kome seg».

Ein fantastisk utsikt kan vere «ikkje så verst».

Det betyr ikkje at stoltheita manglar. Ho blir berre levert i ei litt mindre innpakning.

Kanskje handlar det om at resultatet helst skal tale for seg sjølv.

Kanskje handlar det om at vi ikkje vil gjere for mykje ut av oss.

Eller kanskje ventar vi berre på at naboen skal spørje.

Den typiske vestlendingen heiter kanskje ikkje Ola

Biletet av vestlendingen har også endra seg.

I dag kan personen bak disken på den lokale butikken ha vakse opp i Polen. Ingeniøren på verftet kan kome frå Romania, sjukepleiaren frå Filippinane og familien i nabohuset frå Syria.

Ungane deira veks opp med den same fjorden utanfor vindauget som alle andre.

Dei lærer dialekten på skulen, klagar over den same bussen og veit nøyaktig kor lenge det tek å kome seg til byen.

Etter kvart blir spørsmålet om kvar foreldra kom frå mindre interessant enn kvar livet faktisk blir levd.

Slik har Vestlandet alltid endra seg.

Menneske kjem.

Nokre reiser vidare.

Andre blir.

Kanskje finst det noko likevel

Når vi skreller bort dialektane, geografien og stereotypiane, er det likevel freistande å leite etter noko felles.

Kanskje er det ei sterk tilhøyrsle til stad. Ei viss respekt for naturen og vêret. Trua på at det meste kan løysast dersom nokon faktisk begynner å arbeide med det.

Kanskje er det også ei form for sjølvstende.

Vi likar å ordne ting sjølve, samtidig som vi veit at små samfunn aldri har fungert utan at menneske stiller opp for kvarandre.

Det er ikkje eigenskapar som berre finst på Vestlandet.

Sjølvsagt ikkje.

Men dei har fått gode vekstvilkår her.

Så kven er den typiske vestlendingen?

Ho kan vere 19 år og frå Førde, studere i Bergen og vere heilt sikker på at ho aldri skal flytte heim.

Han kan vere 67, drive gard i Hardanger og framleis omtale seg sjølv som ein som «held no på litt».

Ho kan leie eit teknologiselskap i Stavanger. Han kan arbeide på verft på Sunnmøre. Dei kan bu i ei blokk i Bergen, eit hus på Stord eller på ein gard i Sogn.

Dei kan ha røter her gjennom hundrevis av år.

Eller dei kan ha kome i går.

Den typiske vestlendingen finst kanskje ikkje.

Det passar oss eigentleg ganske bra.

For det ville vore merkeleg om ein landsdel med så mange fjordar, fjell, øyar, dialektar, byar og bygder skulle ende opp med berre éin type menneske.

Vi er forskjellige.

Det er noko av det vi har felles.