Kva er eigentleg ein vestlending?

Det enkle svaret er sjølvsagt at ein vestlending er ein som kjem frå Vestlandet.

Problemet er berre at det ikkje forklarer særleg mykje.

For Vestlandet er meir enn eit område på kartet. Det er fjordar og fjell, øyar og dalar, byar og bygder, ferjer som akkurat gjekk, tunnelar som aldri tek slutt og vegar som openbert vart teikna av nokon som hadde eit personleg problem med rette linjer.

Det er regn som kjem nedanfrå, ovanfrå og stundom frå sida. Det er den første vårdagen då alle set seg ut mot ein husvegg fordi gradestokken viser elleve pluss og sola faktisk er synleg. Det er lukta av sjø, nyslått gras, våt asfalt og vedfyring. Det er skodda som ligg lågt over fjorden om morgonen, før ho lettar og plutseleg minner oss på kvifor vi bur akkurat her.

Det er heim.

Vi er ikkje heilt like

Det finst sjølvsagt ikkje éin type vestlending.

Ein bergensar og ein sogning kan bruke betydeleg tid på å forklare kvarandre dette. Ein sunnmøring har kanskje allereie rekna ut kva samtalen kostar. Ein vossing treng ikkje nødvendigvis seie så mykje i det heile.

Vi snakkar forskjellig. Vi et forskjellige ting. Vi har ulike tradisjonar og ulike historier. Nokre bur inst i ein fjord, andre ytst mot havet. Nokre bur midt i Bergen og meiner med ein viss sjølvsagd autoritet at dei representerer Vestlandet åleine. Resten av Vestlandet har valt å leve med dette.

Likevel er det noko som går igjen.

Kanskje kjem det av landskapet.

Her har folk alltid måtta innrette seg etter naturen i staden for å vente på at naturen skulle innrette seg etter dei. Skal du over fjellet, må du over fjellet. Skal du over fjorden, må du over fjorden. Skal høyet inn og det endeleg er meldt opphaldsvêr, så får høyet inn. Det hjelper lite å sende ein skriftleg klage til Atlanterhavet.

Slikt formar folk.

Det ordnar seg

Vestlendingen har tradisjonelt hatt eit ganske nøkternt forhold til motgang.

Ikkje fordi alt alltid går bra. Det gjer det openbert ikkje.

Men det finst ei ganske grunnfesta førestilling om at det meste kan løysast dersom ein tek tak i det, finn fram det ein treng og held fram til ein er ferdig.

Det treng ikkje lagast så mykje nummer av det.

Dette er landsdelen der folk har bygd gardar i fjellsider som knapt ser ut til å ha plass til ein hagestol. Vi har bygd båtar, vegar, bruer, fabrikkar, kraftverk og verksemder på stader der det ved første augekast kanskje hadde vore enklare å la vere.

Vi har reist ut på havet og kome heim igjen. Vi har reist til Amerika og stundom ikkje kome heim igjen. Vi har handla med verda frå små stader langt inne mellom fjella og bygd industri ute på øyar der vinden framleis gjer sitt beste for å blåse både folk og lausøyre til Shetland.

Det ligg noko vestlandsk i akkurat det.

Ikkje nødvendigvis trua på at alt kjem til å gå strålande.

Berre trua på at vi får sjå kva vi får til.

Vi skryt helst litt forsiktig

Det finst sjølvsagt vestlendingar som er glade i merksemd. Bergen har trass alt eksistert ganske lenge.

Likevel har mykje av Vestlandet ein sterk tradisjon for å ikkje gjere meir ut av seg sjølv enn strengt nødvendig.

Går det godt, kan ein seie at det går greitt.

Har ein gjort ein god jobb, var det no berre noko som måtte gjerast.

Har ein bygd opp ei bedrift med femti tilsette frå ingenting, kan historia gjerne byrje med at «vi held no på med litt forskjellig».

Det betyr ikkje at vi manglar stoltheit.

Tvert imot.

Ho berre bråkar ikkje alltid så mykje.

Det finst ei stille form for stoltheit her. Stoltheit over familien, garden, bedrifta, bygda, byen, båten, laget, dialekten og staden ein kjem frå. Ho treng ikkje stå på eit podium. Ho kan stå nede på kaien med hendene i lommene og sjå utover fjorden.

Ho veit kvar ho høyrer til.

Heim er eit sterkt ord

Kanskje er det nettopp tilhøyrsla som best forklarer kva ein vestlending er.

For du kan flytte.

Til Oslo. København. London. Houston. Sydney.

Du kan bli borte i fem år eller femti.

Likevel skjer det noko når du kjem vestover igjen.

Kanskje er det når landskapet begynner å endre seg. Når fjella kjem tettare på. Når vegen slyngjer seg langs vatnet. Når du ser ein ferjekai, eit naust, ein fjordarm eller ei fjellside du kjenner att utan heilt å ha tenkt over at du sakna henne.

Plutseleg er du ikkje berre på veg til ein stad.

Du er på veg heim.

Det er vanskeleg å måle slikt. Det finst neppe i nokon offentleg statistikk, og det er truleg like greitt.

Men det finst.

Du treng ikkje vere fødd her

Så kjem det vanskelege spørsmålet.

Må ein vere fødd på Vestlandet for å vere vestlending?

Vi trur ikkje det.

Røter handlar om kvar du kjem frå. Tilhøyrsle handlar også om kvar du kjenner at du høyrer til.

Det finst menneske som vart fødde her og drog sin veg utan å sjå seg tilbake. Andre kom hit som vaksne, lærte seg vinden, regnet, ferjene, folka og dei uskrevne reglane, og oppdaga ein dag at dei hadde begynt å seie «heim» om ein stad på Vestlandet.

Det må vere plass til begge delar.

Vestlandet har alltid vore knytt til verda utanfor. Sjøen som skil oss frå andre, har også vore vegen ut til dei. Folk har reist herifrå, og folk har kome hit.

Slik har Vestlandet alltid blitt til.

Kanskje handlar det om noko ganske enkelt

Å vere vestlending handlar kanskje mindre om postnummer enn vi likar å tru.

Det handlar om å høyre til.

Om å stå i noko når det bles.

Om å hjelpe når nokon treng ei hand, utan nødvendigvis å halde eit lengre foredrag om at ein gjer det.

Om å vere stolt utan å måtte vere høglydt.

Om å forstå at store ting sjeldan blir bygde på éin dag, og at dei viktigaste jobbane ofte blir gjorde når ingen ser på.

Om å vite at regnet går over.

Eller, meir realistisk, at det kanskje regnar litt mindre i morgon.

Og kanskje handlar det om den merkelege kjensla av å stå ein stad mellom fjell og fjord, med sjøen framfor deg og låge skyer drivande over landskapet, og tenkje at verda sikkert er full av fantastiske stader.

Men dette er vår.

Dette er Vestlandet.

Og er det her du kjenner at du høyrer til, då er det kanskje ikkje så mykje meir som skal til.

Då er du vestlending.