Den vestlandske humoren

Det er ikkje alltid så lett å vite om ein vestlending tullar.

Det kan gå fleire sekund før du oppdagar det. Av og til fleire minutt. I særleg krevjande tilfelle kan du kome heim, henge frå deg jakka og først då forstå at kommentaren du fekk på butikken var ein spøk.

Ingen lo.

Ingen endra ansiktsuttrykk.

Samtalen gjekk berre vidare.

Det er kanskje noko av det finaste med den vestlandske humoren. Han kjem sjeldan med varsellampe. Du må følgje med sjølv.

Det meste kan seiast med alvorleg ansikt

Mykje av humoren vår lever i avstanden mellom det som blir sagt og det som eigentleg blir meint.

Dersom nokon har gjort noko fullstendig idiotisk, er det ikkje sikkert dei får høyre akkurat det. Det kan halde lenge å konstatere at «det var no ein måte å gjere det på».

Har ein nabo kjøpt ein bil som er betydeleg dyrare enn det økonomien og sunn fornuft skulle tilseie, kan responsen vere at «han kjem seg no på butikken».

Poenget blir sjeldan forklart.

Det ville øydelagt mykje av arbeidet.

Den gode kommentaren blir levert, gjerne medan kaffien blir løfta mot munnen, og så får mottakaren sjølv finne ut kva han skal gjere med han.

Vi likar underdriving

Dette heng kanskje saman med den vestlandske motviljen mot å gjere for mykje ut av ting.

Når noko er fantastisk, kan det vere «ganske bra». Når noko har gått fullstendig gale, kan det ha vore «litt uheldig». Ein tur som involverte sidelengs regn, feilnavigering, gnagsår og ein redningsaksjon med traktor, kan nokre år seinare bli omtalt som «ein fin tur, eigentleg».

Underdrivinga fungerer fordi alle forstår avstanden mellom orda og røynda.

Det er der humoren ligg.

Du treng ikkje pynte historia.

Du kan heller gjere henne litt mindre.

Kjærleik kan sjå mistenkjeleg ut som mobbing

I mange vestlandske vennegjengar bør du kanskje begynne å bli uroleg dersom folk sluttar å erte deg.

Vi kan vere ganske nådelause med menneske vi er glade i.

Ei gammal tabbe kan leve i fleire tiår dersom ho er god nok, og det finst menneske som framleis blir minna på noko dei gjorde på ein fest i 1997 av folk som elles knapt hugsar kva dei åt til middag i går.

Det ligg ofte mykje varme i dette, sjølv om ein utanforståande ikkje nødvendigvis ville oppdaga henne med ein gong.

Vi kjenner kvarandre.

Vi veit kor grensene går.

I alle fall omtrent.

Og skulle nokon gå litt for langt, blir det gjerne ordna med ein kort kommentar og eit nytt tema.

Vi treng ikkje ha seminar om alt.

Bergen må få sitt eige avsnitt igjen

Bergenshumoren er vestlandsk humor med litt meir volum.

Der mykje av landsdelen kan bruke underdriving og lange pausar, har Bergen også utvikla ein sterk tradisjon for replikkar, sjølvironi, overdriving og ei grunnleggjande tru på at ein god kommentar blir endå betre dersom han blir levert slik at nabobordet får han med seg.

Det passar byen.

Samtidig er slektskapet tydeleg. Bergensaren kan gjerne skryte høgare enn resten av oss, men han har også ei sterk evne til å gjere narr av seg sjølv, naboen og situasjonen han står i.

Kanskje er det dette som bind den vestlandske humoren saman.

Vi tek mykje på alvor.

Berre ikkje nødvendigvis oss sjølve.

Vêret hjelper

Det er vanskeleg å bu ein stad med så mykje vêr utan å utvikle ein viss humor rundt det.

Når regnet har halde fram i to veker, har du i praksis to val: Du kan irritere deg kvar morgon, eller du kan begynne å kommentere det.

Vi har prøvd begge delar.

Det siste er trivelegare.

Dermed har vêret blitt eit uutømmeleg lager av små kommentarar. Når sola viser seg etter ei lang periode med regn, kan nokon spørje kva den gule greia på himmelen er. Når det regnar kraftig, kan ein konstatere at «det lettar nok utover dagen», sjølv om absolutt ingenting tyder på det.

Det endrar ikkje vêret.

Men det hjelper litt.

Humoren fungerer best når han ikkje blir forklart

Kanskje er det derfor det er vanskeleg å skrive om vestlandsk humor.

I det augeblikket vi analyserer han for grundig, sluttar han nesten å fungere.

Han høyrer heime rundt eit kjøkkenbord, i ein verkstad, på ei ferje eller mellom to naboar som står og snakkar over eit gjerde. Han kjem som ein liten kommentar midt i noko heilt anna, levert utan forventning om applaus.

Av og til reagerer ingen.

Så går det to sekund.

Nokon dreg litt på smilebandet.

Det held.

Vi ler når ting går gale

Kanskje er det også noko praktisk ved humoren.

Livet blir ikkje alltid slik vi hadde tenkt. Vêret snur, båten startar ikkje, prosjektet blir forseinka og det som skulle vere ein enkel reparasjon, endar med at halve veggen må opnast.

På eit tidspunkt er det ikkje meir å gjere akkurat då.

Du kan bli sint.

Eller du kan sjå på rotet og seie noko tørt.

Problemet er framleis der, men det har blitt litt lettare å stå i.

Det er ikkje den store, rungande latteren kvar gong. Ofte er det berre eit lite smil mellom menneske som begge forstår at dette kunne gått betre.

Så finn vi fram verktøyet igjen.

Det var no litt løye

Den vestlandske humoren treng kanskje ikkje ei betre forklaring enn det.

Han er tørr, lokal og ofte ganske presis. Han kan vere varm og nådelaus på same tid, og dei beste kommentarane blir gjerne leverte av menneske som ikkje sjølve ser ut til å synes dei har sagt noko spesielt morosamt.

Kanskje er det derfor vi likar han.

Humoren krev ikkje ei scene.

Han treng berre ein situasjon, eit menneske som ser det komiske i han, og akkurat passe få ord.

Resten får du forstå sjølv.

Og dersom du ikkje gjorde det?

Jau.

Det var no litt løye det òg.